พัฒนาการด้านจริยธรรมมีการกล่าวถึงในแหล่งข้อมูลโดยอ้างอิงถึงทฤษฎีของ โคลเบอร์ก (Kohlberg) ซึ่งแบ่งพัฒนาการทางจริยธรรมออกเป็น 6 ขั้น
ทฤษฎีพัฒนาการทางจริยธรรมของโคลเบอร์ก มี 6 ขั้น ดังนี้:
-
ขั้นแรก: การเชื่อฟังและลงโทษ (Obedience and Punishment Orientation)
- เกิดขึ้นตั้งแต่เด็กแรกเกิดจนถึงอายุประมาณ 7 ปี
- เด็กจะยังไม่เข้าใจหลักการที่แท้จริง แต่จะเชื่อฟังหลักการที่ได้รับรู้เพื่อให้หลีกเลี่ยงการถูกลงโทษ
- การกระทำที่ดีคือการไม่ทำผิด ไม่ถูกลงโทษ ไม่ถูกดุ ไม่ถูกต่อว่า
- เด็กจะคำนึงถึงผลของการกระทำว่าดีหรือไม่ดีเท่านั้น
-
ขั้นที่สอง: การแสวงรางวัล (Naively Egoistic Orientation)
- เกิดขึ้นในวัย 7-10 ปี
- เป็นระยะที่ให้ความสำคัญกับการรับรางวัลและการถูกชมเชย
- การประพฤติตนดีก็เพื่อหวังรางวัลหรือผลประโยชน์
- ตัวอย่างเช่น การช่วยพ่อแม่ทำงานบ้าน เพื่อหวังได้รับคำชมเชย
-
ขั้นที่สาม: การทำความดี (Good Boy Orientation)
- เกิดขึ้นในวัย 10-13 ปี
- เด็กจะมีความพยายามที่จะทำตัวให้เป็นที่ยอมรับของคนรอบข้าง เพื่อให้ได้รับความรัก และการยอมรับทางสังคม
- สิ่งที่ตัดสินว่าถูกหรือผิดคือสิ่งที่ผู้อื่นจะชื่นชม เช่น การเป็นเด็กดี (Good boy, nice girl)
-
ขั้นที่สี่: การทำความดีตามหน้าที่ (Authority and social order maintaining Orientation)
- เกิดขึ้นในวัย 13-16 ปี
- บุคคลจะมีความเชื่อว่าสิ่งที่ถูกต้องคือการปฏิบัติตามกฎเกณฑ์ที่กำหนดไว้เพื่อรักษาระเบียบสังคม
- จะทำตามกฎระเบียบของสังคม กฎหมาย และธรรมเนียมปฏิบัติ
- ถือว่าการทำตามหน้าที่คือสิ่งที่ดี
-
ขั้นที่ห้า: การทำสัญญาของบุคคล (Contractual legalistic Orientation)
- เกิดขึ้นในวัย 16 ปีขึ้นไป
- บุคคลจะเข้าใจว่ากฎหมายและข้อตกลงต่างๆ มีอยู่เพื่อประโยชน์ส่วนรวม แต่ก็สามารถปรับเปลี่ยนได้หากไม่เหมาะสม
- มีการพิจารณาว่าความถูกต้องคือสิ่งที่สร้างประโยชน์ให้ส่วนรวม
-
ขั้นที่หก: หลักคุณธรรมสากล (Conscience or principle Orientation)
- ขั้นนี้เป็นระดับสูงสุดของพัฒนาการทางจริยธรรม
- บุคคลจะตัดสินใจจากหลักคุณธรรมและจริยธรรมส่วนตัว ที่มีความเป็นสากลและไม่เปลี่ยนแปลง
- เป็นการกระทำที่เกิดจากความเข้าใจอย่างลึกซึ้งถึงคุณค่าของความเป็นมนุษย์ สิทธิ เสรีภาพ และความเสมอภาค
- เป็นขั้นที่หายากและส่วนใหญ่จะเป็นผู้ใหญ่ที่มีวุฒิภาวะทางจริยธรรมสูง
ตารางในแหล่งข้อมูล ยังระบุอายุโดยประมาณของทฤษฎีพัฒนาการทางจริยธรรมของโคลเบอร์กไว้ดังนี้:
- 1-2 ปี: เชื่อฟังและหลีกเลี่ยงการถูกลงโทษ
- 2-3 ปี: เชื่อฟังและหลีกเลี่ยงการถูกลงโทษ (ไม่ระบุการเปลี่ยนแปลงจาก 1-2 ปีอย่างชัดเจน)
- 3-7 ปี: เชื่อฟังและหลีกเลี่ยงการถูกลงโทษ (ไม่ระบุการเปลี่ยนแปลงจาก 2-3 ปีอย่างชัดเจน)
- 8-12 ปี: เรียนรู้รูปแบบธรรม
- 13-18 ปี: เรียนรู้ธรรม (ไม่ระบุการเปลี่ยนแปลงจาก 8-12 ปีอย่างชัดเจน)
- 19-40 ปี: เป็นผู้สร้างหลักคุณธรรมสากล
- 41-60 ปี: เป็นผู้ใหญ่ผู้สร้างความมั่นคง
- 61 ปีขึ้นไป: เป็นผู้สร้างความมั่นคง (เช่นเดียวกับ 41-60 ปี)
สรุปง่าย ๆ ทฤษฎีจริยธรรมของโคลเบอร์ก
มนุษย์เรียนรู้เรื่องผิด-ถูกเป็น 6 ขั้น:
🧒 เด็กเล็ก (0-7 ปี): กลัวโดนดุ โดนตี
- ทำดี = ไม่โดนลงโทษ
🧒 เด็กโต (7-10 ปี): อยากได้รางวัล
- ทำดี = ได้ของรางวัล ได้คำชม
👦 วัยรุ่นต้น (10-13 ปี): อยากเป็นเด็กดี
- ทำดี = คนอื่นชอบ ได้รับการยอมรับ
👨 วัยรุ่นปลาย (13-16 ปี): เชื่อฟังกฎ
- ทำดี = ทำตามกฎหมาย กฎของสังคม
🧑 ผู้ใหญ่ (16+ ปี): เข้าใจว่ากฎอาจเปลี่ยนได้
- ทำดี = สิ่งที่ดีต่อส่วนรวม
👨🦳 ผู้ใหญ่วุฒิ (หายาก): มีหลักการตัวเอง
- ทำดี = ตามหลักคุณธรรมสากล เช่น ความยุติธรรม ความเสมอภาค
ข้อสำคัญ: คนเราโตขึ้นจาก "กลัวโดนดุ" → "เข้าใจเหตุผลที่แท้จริงของความดี"
ตัวอย่างบทบาทของครูตามขั้นพัฒนาการทางจริยธรรมของโคลเบอร์ก
| ขั้นพัฒนาการ | อายุโดยประมาณ | ลักษณะพฤติกรรม | บทบาทของครู |
|---|---|---|---|
| ขั้นที่ 1 การเชื่อฟังและลงโทษ | 1–7 ปี | ทำดีเพื่อหลีกเลี่ยงการลงโทษ | - สร้างกฎเกณฑ์ที่ชัดเจนและสม่ำเสมอ - ใช้การสอนเชิงบวกมากกว่าการลงโทษ - สอนผลลัพธ์ของพฤติกรรมอย่างมีเหตุผล |
| ขั้นที่ 2 การแสวงรางวัล | 7–10 ปี | ทำดีเพื่อหวังรางวัล | - เชื่อมโยงพฤติกรรมดีกับผลลัพธ์ที่มีคุณค่า - ส่งเสริมการให้รางวัลทางจิตใจ เช่น คำชม - สร้างแรงจูงใจภายในมากกว่าภายนอก |
| ขั้นที่ 3 การทำความดีเพื่อเป็นที่ยอมรับ | 10–13 ปี | ทำดีเพื่อให้คนอื่นชื่นชม | - สร้างวัฒนธรรมในห้องเรียนที่เน้นการยอมรับและเคารพกัน - ส่งเสริมการทำดีโดยไม่หวังผลตอบแทน - สร้างแบบอย่างที่ดีให้เด็กเลียนแบบ |
| ขั้นที่ 4 การทำตามหน้าที่ | 13–16 ปี | ทำดีตามกฎระเบียบ | - สอนความสำคัญของกฎและหน้าที่ต่อสังคม - เปิดโอกาสให้ตั้งคำถามและอภิปรายกฎอย่างมีเหตุผล - ส่งเสริมความรับผิดชอบส่วนบุคคล |
| ขั้นที่ 5 การทำสัญญาเพื่อส่วนรวม | 16 ปีขึ้นไป | ทำดีเพื่อประโยชน์ส่วนรวม | - กระตุ้นให้คิดเชิงวิพากษ์เกี่ยวกับกฎหมายและความยุติธรรม - ส่งเสริมการมีส่วนร่วมในกิจกรรมสาธารณะ - สอนการเคารพสิทธิของผู้อื่น |
| ขั้นที่ 6 หลักคุณธรรมสากล | ผู้ใหญ่ที่มีวุฒิภาวะสูง | ทำดีตามหลักการสากล | - เปิดพื้นที่ให้แสดงความเห็นเชิงจริยธรรม - สร้างบทเรียนที่เชื่อมโยงกับคุณธรรมสากล เช่น ความยุติธรรม เสรีภา - ส่งเสริมการตัดสินใจโดยใช้หลักการมากกว่าผลประโยชน์ |
ครูในฐานะ “ผู้ชี้นำทางจริยธรรม”
เป็นแบบอย่าง ของการคิดอย่างมีเหตุผลและมีคุณธรรม
สร้างบทสนทนาเชิงจริยธรรม ผ่านสถานการณ์จำลองหรือกรณีศึกษา
ส่งเสริมการพัฒนาภายใน มากกว่าการควบคุมภายนอก
เข้าใจระดับพัฒนาการของผู้เรียน เพื่อปรับวิธีการสอนให้เหมาะสม
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น