พัฒนาการด้านสังคมของมนุษย์ หมายถึง การเปลี่ยนแปลงความสามารถในการสร้างและรักษาสัมพันธภาพกับผู้อื่น รวมถึงการปรับตัวให้เข้ากับสังคมในแต่ละช่วงวัย โดยสรุปแล้ว พัฒนาการทางสังคมของมนุษย์จะเริ่มจาก ตนเองเป็นศูนย์กลาง ในวัยแรกเกิด และค่อยๆ ขยายขอบเขตความสัมพันธ์ออกไป ตามลำดับ
พัฒนาการด้านสังคมในแต่ละช่วงวัยมีดังนี้:
-
แรกเกิด - 6 เดือน
- ทารกจะรู้จักแยกแยะและไว้วางใจบุคคลที่คุ้นเคย และบุคคลที่แปลกหน้า
- ในช่วงอายุประมาณ 2-6 เดือน ทารกจะเริ่มยิ้มตอบ
- พัฒนาการจะเริ่มอ่อนขึ้นเพื่อตอบสนองต่อความต้องการของตนเท่านั้น
- ต้องการความรัก-ความอบอุ่น และเรียกร้องให้ผู้อื่นอุ้ม
- เด็กจะพบคนเพียงคนเดียวและคนต่างเพศ ในลักษณะที่เหมือนกัน โดยไม่ถือว่าเป็นเพศชายหรือเพศหญิง
- จะพัฒนาความสัมพันธ์กับคนอื่นๆในลักษณะต่างเพศต่อไป
-
วัยเด็ก
- เด็กในวัยนี้จะมีความสุขเมื่อมีการเคลื่อนไหว เช่น การเล่นกลางแจ้ง หรือการปีนป่าย
- จะเริ่มเรียนรู้ที่จะอยู่ในโรงเรียน
- เด็กเล็กส่วนมากจะยังคงมีเพื่อนเป็นเพื่อนเล่นอยู่
- มีพัฒนาการที่สำคัญคือการรู้จักบทบาท "พ่อ-แม่" และ "เพื่อน" ในลักษณะที่มีฐานะเหมือนๆ กัน** (ไม่ใช่ฐานะเหนือกว่า)
- เด็กจะต้องคำนึงถึงการจัดสิ่งแวดล้อมและบรรยากาศที่ดี เพื่อสร้างความประทับใจให้แก่เด็ก
- ในวัยเรียนรู้ที่จะปรับตัวเข้ากับเพื่อนและครู
-
วัยรุ่น
- วัยรุ่นจะพัฒนาตนเองเป็นศูนย์กลาง
- จะรู้จักหาคนหรือเพื่อนที่พึ่งพาอาศัยตนเองได้
- รักใคร่เพื่อน
- สนใจเรื่องเพศ
- รู้จักการใช้ชีวิตและสร้างครอบครัว
- มีคุณธรรมจริยธรรม และส่งเสริมให้รักครอบครัว รวมถึงควรส่งเสริมให้รักคนเหล่านั้นเป็นการทดแทน
- มักจะมีการรวมกลุ่มในเพื่อนชายล้วนๆ หรือกลุ่มเพื่อนหญิงล้วน
- อาจเป็นกลุ่มในรูปแบบต่างๆ เช่น เพื่อนแล่น (Play Group), เพื่อนนักเรียน (School Group), เพื่อนชวนชม (Club), เพื่อนต่างเพศ (Fantasy), เพื่อนสนิท (Cliques), เพื่อนรวมชมรม (Gang)
- มีการแตกกลุ่มย่อย
- บุคคลจะพยายามหาหรือเรียกร้องสิ่งแวดล้อมที่ดี เช่น บ้านสวย รวย หรือมีเพศตรงข้ามที่ดี
- พยายามเข้าโรงเรียนที่ดี เพื่อให้ตนเองมีความเจริญทางสังคมเป็นที่ยอมรับ
- ในช่วงวัยรุ่นมีพัฒนาการของกลุ่มเพื่อนที่ชัดเจน แบ่งเป็น 5 ขั้นดังนี้:
- กลุ่มเตรียมเริ่มขึ้น (Pre-crowd) เป็นการสร้างความสัมพันธ์ระหว่างเด็กหญิงและเด็กชายในระยะวัยรุ่นตอนต้น โดยยังไม่มีการเลือกเพศที่ชัดเจน
- กลุ่มเริ่มขึ้น (Beginning Crowd) เป็นความสัมพันธ์ระหว่างกลุ่มเด็กชายและกลุ่มเด็กหญิง
- รวมกลุ่ม (Crowd in Transition) เป็นการสร้างความสัมพันธ์ระหว่างตัวแทนบางส่วนของกลุ่มเด็กชายและกลุ่มเด็กหญิงในระยะวัยรุ่นตอนกลาง
- แยกกลุ่ม (Fully Developed Crowd) เป็นการสร้างความสัมพันธ์ระหว่างสมาชิกกลุ่มชาย-หญิง และแบ่งเป็นกลุ่มย่อยๆ ละ 3-5 คน ในระยะวัยรุ่นตอนปลาย
- แยกคู่ (Crowd Disintegration) เป็นการสร้างความสัมพันธ์ระหว่างสมาชิกของกลุ่มชาย-หญิง โดยแยกออกเป็นคู่ๆ (pair off) เพื่อใช้ชีวิตร่วมกันอย่างแท้จริงหรือเป็นสามีภรรยาได้ในระยะวัยรุ่นตอนปลาย ส่วนสมาชิกที่เหลือจะสลายตัวไปจากกลุ่ม
- การสร้างสัมพันธภาพกับเพื่อนฝูงมีความสำคัญที่สุด โดยเฉพาะเพื่อนเพศเดียวกัน
- เรียนรู้การสร้างครอบครัว
-
วัยผู้ใหญ่
- เป็นช่วงที่ต้องสร้างความมั่นคงในชีวิตให้แก่ตนเองและครอบครัว
- ต้องรับผิดชอบในด้านเศรษฐกิจ สังคม และกิจกรรมต่างๆ
- มีการออกงานสังคม เช่น งานเลี้ยง, งานบวช, งานบุญต่างๆ และงานฉลองต่างๆ
- มีกิจกรรมที่เปิดเผย
- มีการเดินทางท่องเที่ยว และพบปะผู้คน
- มีการเข้าร่วมกิจกรรมทางสังคมที่เหมาะสมกับชีวิตและสถานะของตน
- จะเริ่มมีบุตรหลาน
- บุคคลจะรู้จักตนเองและเป็นผู้ใหญ่ทางด้านอารมณ์
- มีความคิดและความรู้สึกที่ต้องพึ่งพาอาศัยตนเอง
- รู้จักคนหรือเพื่อนที่พึ่งพาอาศัยตนเอง
- รักใคร่เพื่อน
- สนใจเรื่องเพศ
- รู้จักการใช้ชีวิตและสร้างครอบครัว
- มีคุณธรรมจริยธรรม และส่งเสริมให้รักครอบครัว รวมถึงควรส่งเสริมให้รักคนเหล่านั้นเป็นการทดแทน
-
วัยชรา
- เป็นวัยที่คนชราส่วนมากจะอยู่กับบุตรหลาน
- โดยธรรมชาติคนชราต้องการการดูแลเอาใจใส่และช่วยเหลือจากบุตรหลาน
- มีการรวมกลุ่มเรื่องราวต่างๆ
- ทำธุรกิจ สังคม สมาคม
- ผู้ใหญ่ในช่วงวัยนี้มักจะต้องการการดูแลรักษาพยาบาลเมื่อเจ็บป่วย
- ชอบสังคมเพื่อนวัยเดียวกัน
พัฒนาการด้านสังคมของมนุษย์เป็นกระบวนการที่ต่อเนื่องและเป็นขั้นตอน โดยเริ่มจาก การมีตนเองเป็นศูนย์กลาง ในวัยทารก และค่อยๆ ขยายวงความสัมพันธ์ออกไปสู่สังคมที่กว้างขึ้น ตามลำดับขั้นของการเจริญเติบโต
จากการศึกษาพบว่า ในแต่ละช่วงวัยจะมีความต้องการทางสังคมที่แตกต่างกัน วัยทารกต้องการความรักและความอบอุ่น จากผู้ดูแล วัยเด็กเรียนรู้การอยู่ร่วมกับเพื่อนและครู วัยรุ่นให้ความสำคัญกับกลุ่มเพื่อนและการค้นหาตัวตน ผ่านการสร้างความสัมพันธ์ที่หลากหลาย วัยผู้ใหญ่มุ่งเน้นการสร้างครอบครัวและความมั่นคงในชีวิต และ วัยชราต้องการการดูแลจากบุตรหลานและการอยู่ร่วมกับเพื่อนวัยเดียวกัน
ความเข้าใจในพัฒนาการด้านสังคมช่วยให้เราสามารถ:
- สร้างสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม สำหรับการพัฒนาทางสังคมในแต่ละช่วงวัย
- เข้าใจพฤติกรรมและความต้องการ ของคนในวัยต่างๆ
- ส่งเสริมการสร้างสัมพันธภาพที่ดี ในครอบครัวและสังคม
- วางแผนการดูแลและพัฒนา ตนเองและคนรอบข้างให้เหมาะสมกับวัย
การพัฒนาทางสังคมที่สมบูรณ์จะนำไปสู่การมีชีวิตที่มีความสุข สามารถปรับตัวเข้ากับสังคมได้ดี และสร้างความสัมพันธ์ที่มีคุณภาพกับผู้อื่นตลอดช่วงชีวิต ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญของการอยู่ร่วมกันในสังคมอย่างสันติและเป็นสุข
บทบาทของครู
บทบาทของครูในการส่งเสริมพัฒนาการด้านสังคมของมนุษย์ในแต่ละช่วงวัยมีความสำคัญอย่างยิ่ง เพราะครูไม่เพียงเป็นผู้ถ่ายทอดความรู้ แต่ยังเป็นผู้สร้างสภาพแวดล้อมทางสังคมที่เอื้อต่อการเติบโตของบุคคลในทุกมิติ โดยเฉพาะด้านความสัมพันธ์ การปรับตัว และคุณธรรมจริยธรรม
ตัวอย่างบทบาทของครูในแต่ละช่วงวัย
| ช่วงวัย | บทบาทของครูในการส่งเสริมพัฒนาการทางสังคม |
|---|---|
| วัยแรกเกิด - 6 เดือน | - สนับสนุนผู้ปกครองในการสร้างความรักและความอบอุ่น - ให้คำแนะนำเรื่องการตอบสนองต่อความต้องการของทารก - ส่งเสริมการสร้างความสัมพันธ์พื้นฐานระหว่างเด็กกับผู้ดูแล |
| วัยเด็ก | - สร้างบรรยากาศการเรียนรู้ที่ปลอดภัยและเป็นมิตร - ส่งเสริมการเล่นร่วมกันเพื่อพัฒนาทักษะทางสังคม - สอนบทบาททางสังคม เช่น พ่อแม่ เพื่อน ผ่านกิจกรรมจำลอง - ช่วยเด็กเรียนรู้การอยู่ร่วมกับผู้อื่นอย่างมีความสุข |
| วัยรุ่น | - เป็นที่ปรึกษาและผู้ชี้แนะในการค้นหาตัวตน - ส่งเสริมการรวมกลุ่มอย่างสร้างสรรค์ เช่น ชมรมหรือกิจกรรมกลุ่ม - สร้างพื้นที่ปลอดภัยในการแสดงออกทางอารมณ์และความคิด - สอนเรื่องคุณธรรม จริยธรรม และการเคารพผู้อื่น |
| วัยผู้ใหญ่ | - สนับสนุนการเรียนรู้ตลอดชีวิตและการพัฒนาตนเอง - ส่งเสริมการมีส่วนร่วมในกิจกรรมสังคมและครอบครัว - เป็นแบบอย่างในการสร้างความสัมพันธ์ที่มีคุณภาพ - ช่วยพัฒนาทักษะการสื่อสารและการแก้ปัญหาทางสังคม |
| วัยชรา | - ส่งเสริมกิจกรรมที่เหมาะสมกับวัย เช่น การเล่าเรื่อง การทำงานกลุ่ม - สนับสนุนการมีส่วนร่วมในสังคมและการดูแลสุขภาพจิต - สร้างโอกาสในการแลกเปลี่ยนประสบการณ์กับคนรุ่นใหม่ - เป็นผู้ประสานงานระหว่างผู้สูงอายุกับครอบครัวและชุมชน |
ครูในฐานะ “ผู้ปลูกฝังและประคับประคอง”
ปลูกฝังคุณค่า เช่น ความเคารพ ความรับผิดชอบ และการอยู่ร่วมกันอย่างสันติ
ประคับประคองการเติบโต โดยเข้าใจความแตกต่างของแต่ละวัย และปรับวิธีการสอนให้เหมาะสม
สร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการพัฒนา ทั้งในห้องเรียนและกิจกรรมเสริม
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น