2.2.6. กลุ่มมนุษยนิยม (Humanism)

 

Carl R.Rogers

กลุ่มจิตวิทยามนุษยนิยม (Humanistic Psychology) เป็นแนวคิดที่เน้นความเป็นมนุษย์อย่างเต็มเปี่ยม โดยให้ความสำคัญกับ ศักยภาพภายใน, การเติบโตส่วนบุคคล, และ ความหมายของชีวิต มากกว่าการวิเคราะห์พฤติกรรมหรือแรงผลักดันจากจิตใต้สำนึกแบบแนวคิดอื่น ๆ เช่น พฤติกรรมนิยมและจิตวิเคราะห์

ผู้นำสำคัญในกลุ่ม คือ คาร์ล อาร์ โรเจอร์ (Carl R.Rogers) และ  อับบราฮัม เอ็ซ มาสโลว์ (Abraham H.Maslow) ความเชื่อเบื้องต้นของนักจิตวิทยากลุ่มนี้ คือ

1.  เชื่อว่ามนุษย์ ก็คือ สัตว์โลกประเภทหนึ่ง มีจิตใจ มีความต้องการความรัก ความอบอุ่น ความเข้าใจ และมีความสามารถเฉพาะตัวที่มีขีดจำกัด ไม่สามารถเสกสรรปั้นแต่งให้เป็นอะไรก็ได้ตามใจชอบ ซึ่งเป็นแนวคิดที่แตกต่างจากกลุ่มพฤติกรรมนิยม ซึ่งเห็นว่าสามารกำหนดพฤติกรรมของมนุษย์ด้วยกันได้

2.  เชื่อว่ามนุษย์เราทุกคนต่างก็พยายามจะรู้จักและเข้าใจตนเอง(Self Actualization) และยอมรับในสมรรถวิสัยของตนเอง

3.  แนวความคิดจากกลุ่มนี้ เป็นที่ยอมรับและใช้เป็นหลักในการแนะแนว(Guidance Service) และยังได้นำหลักการไปใช้ในด้านการเรียนการสอน การพัฒนาหลักสูตรเน้นให้นักเรียนรู้จักเสาะแสวงหาความรู้ด้วยตนเอง ให้มีอิสระ เสรี ในเรื่องการพูด คิด ทำ สามารถจะสนองความต้องการและความสนใจ ในการสอนก็ตระหนักถึงความแตกต่างระหว่างบุคคล กิจกรรมทุกอย่างถือว่าเด็กเป็นศูนย์กลาง ครูเป็นเพียงผู้ให้บริการและประสานงาน แนวคิดของกลุ่มมนุษยนิยมเป็นปัจจัยสำคัญกำหนดบทบาท ท่าที บุกคลิกภาพของครูให้วางตัวเป็นกันเองกับเด็ก มีสัมพันธ์ภาพที่ดีต่อเด็ก

4. มีความเชื่อว่า ในเมื่อมนุษย์เราทุกคนต่างก็เข้าใจผู้อื่น และยอมรับตนเองอยู่แล้ว ต่างคนก็มุ่งสร้างความเป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ให้แก่ตนเอง

5. เนื่องจากมนุษย์เราแต่ละคนต่างพยายามปรับปรุงตนเองให้เป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ ฉะนั้นควรจะให้แต่ละคน มีสิทธิอิสระที่จะเลือกกระทำ เลือกประสบการณ์ของตนเอง ตัดสินใจเรื่องใดๆ ด้วยตนเอง

6.  มีความเห็นว่า วิธีการค้นเสาะแสวงหาความรู้หรือข้อเท็จจริงต่างๆ เป็นสิ่งจำเป็นและมีความสำคัญกว่าตัวความรู้หรือข้อเท็จจริง เพราะโลกมีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา ตัวของความรู้หรือตัวข้อเท็จจริงเองไม่คงที่ตายตัว ฉะนั้นสิ่งที่เป็นประโยชน์ต่ออนาคตของผู้เรียนมากที่สุดก็คือกรรมวิธีในการเสาะแสวงหาความรู้ ^[2]

อิทธิพลของแนวคิดมนุษยนิยมต่อการศึกษา

        แนวคิดของกลุ่มจิตวิทยามนุษยนิยม (Humanistic Psychology) ได้เปลี่ยนแปลงมุมมองทางการศึกษาอย่างลึกซึ้ง โดยเน้นการพัฒนาผู้เรียนในฐานะ “มนุษย์” ที่มีคุณค่า มีศักยภาพ และมีความต้องการเฉพาะตัว มากกว่าการเป็นเพียงผู้รับข้อมูลหรือวัตถุแห่งการควบคุม

ด้าน	อิทธิพลที่เกิดขึ้น
1. การเรียนรู้แบบเน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง	ส่งเสริมให้ครูออกแบบการเรียนรู้ที่ตอบสนองต่อความต้องการ ความสนใจ และความสามารถเฉพาะบุคคล
2. การพัฒนาศักยภาพภายในของผู้เรียน	เน้นการส่งเสริมการเติบโตส่วนบุคคล เช่น การตั้งเป้าหมาย การค้นหาความหมาย และการเติมเต็มตนเอง (Self-actualization)
3. การสร้างบรรยากาศที่ปลอดภัยและเปิดกว้างทางอารมณ์	ครูให้ความสำคัญกับความรู้สึกของผู้เรียน เช่น ความไว้วางใจ ความเข้าใจ และการยอมรับ
4. การส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์และการเลือกอย่างมีอิสระ	ผู้เรียนมีสิทธิเลือกวิธีเรียนรู้และแสดงออกตามความถนัด เพื่อพัฒนาความรับผิดชอบและความเป็นตัวเอง
5. การบูรณาการด้านอารมณ์ สังคม และสติปัญญา	การเรียนรู้ไม่ใช่แค่เรื่องวิชาการ แต่รวมถึงการพัฒนาทางอารมณ์และความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลด้วย

แนวทางการนำแนวคิดมนุษยนิยมไปใช้ในการเรียนการสอน

แนวทาง	การนำไปใช้ในชั้นเรียน
1. การเรียนรู้แบบเน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง	ครูออกแบบกิจกรรมที่ตอบสนองต่อความสนใจ ความสามารถ และเป้าหมายของผู้เรียนแต่ละคน
2. การสร้างบรรยากาศที่ปลอดภัยทางอารมณ์	ครูหลีกเลี่ยงการวิจารณ์ที่รุนแรง เปิดโอกาสให้ผู้เรียนแสดงออกอย่างอิสระ และเคารพความคิดเห็นที่แตกต่าง
3. การส่งเสริมการพัฒนาตนเอง (Self-actualization)	ใช้กิจกรรมที่ช่วยให้ผู้เรียนค้นพบคุณค่าในตัวเอง เช่น การตั้งเป้าหมายส่วนตัว การสะท้อนตนเอง และการทำโครงการตามความสนใจ
4. การให้โอกาสในการเลือกและตัดสินใจ	ผู้เรียนสามารถเลือกหัวข้อเรียน วิธีการเรียน หรือรูปแบบการประเมิน เพื่อส่งเสริมความรับผิดชอบและอิสระในการเรียนรู้
5. การบูรณาการด้านอารมณ์ สังคม และสติปัญญา	ครูจัดกิจกรรมที่พัฒนาทั้งความรู้ ความรู้สึก และความสัมพันธ์ เช่น การทำงานกลุ่ม การอภิปราย และการเรียนรู้ผ่านประสบการณ์

         แนวคิดนี้ช่วยให้การศึกษากลายเป็นพื้นที่แห่ง “การเติบโต” มากกว่าการแข่งขัน และเปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้ค้นพบคุณค่าในตัวเองอย่างแท้จริง