2.2.3.กลุ่มพฤติกรรมนิยม (Behaviorism)

 

การทดลงของวัตสัน

เกิดขึ้นในสหรัฐอเมริกา เมื่อ ค.ศ.1912 โดยมี John B.Watson (1878-1958) เป็นผู้ให้กำเนิดโดยอาศัย  แนวความคิดของนักจิตวิทยาชาวรัสเซีย ชื่อ Ivan P. Pavlov (1847-1936) ผู้ซึ่งได้ค้นพบคำอธิบายเรื่องการเกิดปฏิกิริยาตอบสนอง เพราะการวางเงื่อนไข (Conditional Response)

John B.Watson ไม่เห็นด้วยกับวิธีพินิจภายใน หรือวิธีการตรวจสอบตนเอง โดยเห็นว่าเป็นวิธีที่แคบและไม่มีลักษณะเป็นวิทยาศาสตร์ ผู้ให้ข้อมูลอาจเอนเอียงตามสิ่งเร้า ไม่เป็นไปตามความรู้สึกที่ได้สัมผัสจริง หรือที่เรียกว่า Stimulus-Error และไม่เห็นด้วยกับการศึกษาโครงสร้างของจิต โดยไม่เชื่อว่าคนเราจะสามารถศึกษาจิตได้ เพราะจิตไม่มีตัวตน ไม่ทราบว่าตั้งอยู่ส่วนไหนของร่างกาย วิธีการศึกษาของกลุ่มพฤติกรรมนิยมส่วนมากใช้วิธีการทดลอง (Experimentation) ประกอบกับการสังเกตอย่างมีแบบแผน (Formal Observation) แล้วบันทึกเป็นหลักฐาน จึงเป็นเหตุให้เลิกสนใจเรื่องจิต หันมาสนใจเรื่องพฤติกรรม มีผลให้วิชาจิตวิทยาเป็นวิทยาศาสตร์ว่าด้วยพฤติกรรม (The Science of Behavior) โดยมีแนวคิดที่สำคัญคือ “พฤติกรรมทุกอย่างของมนุษย์ จะต้องมีสาเหตุ เมื่ออินทรีย์ถูกเร้าจะมีการตอบสนองเกิดขึ้น การตอบสนองหรือพฤติกรรมจะเกิดขึ้นก็ต่อเมื่อมีสิ่งเร้าอินทรีย์” ฉะนั้นกลุ่ม Behaviorism นี้จึงศึกษาเฉพาะพฤติกรรมที่สังเกตได้เท่านั้น มุ่งเน้นความสัมพันธ์ระว่าง สิ่งเร้า(Stimulus) กับ การตอบสนอง(Response)

แนวคิดพฤติกรรมนิยมเกิดขึ้นในสหรัฐอเมริกาในปี ค.ศ. 1912 โดย John B. Watson (1878-1958) ซึ่งได้รับแรงบันดาลใจจากนักจิตวิทยาชาวรัสเซีย Ivan P. Pavlov (1847-1936) ผู้ค้นพบการเกิดปฏิกิริยาตอบสนองจากการวางเงื่อนไข (Conditional Response)

John B. Watson ไม่เห็นด้วยกับวิธีพินิจภายในหรือการตรวจสอบตนเอง เพราะมองว่าเป็นวิธีที่แคบและขาดความเป็นวิทยาศาสตร์ โดยข้อมูลอาจเอนเอียงตามสิ่งเร้าและไม่สะท้อนความรู้สึกที่แท้จริง หรือที่เรียกว่า Stimulus-Error นอกจากนี้ เขายังไม่เห็นด้วยกับการศึกษาโครงสร้างของจิต เพราะเชื่อว่าจิตไม่มีตัวตนและไม่สามารถระบุได้ว่าตั้งอยู่ส่วนใดในร่างกาย วิธีการศึกษาของกลุ่มพฤติกรรมนิยมใช้การทดลอง (Experimentation) และการสังเกตอย่างมีระบบ (Formal Observation) พร้อมบันทึกเป็นหลักฐาน ซึ่งส่งผลให้เลิกสนใจเรื่องจิตและเปลี่ยนไปศึกษาพฤติกรรมแทน ทำให้จิตวิทยากลายเป็นวิทยาศาสตร์ว่าด้วยพฤติกรรม (The Science of Behavior) โดยมีแนวคิดสำคัญว่า “พฤติกรรมทุกอย่างของมนุษย์มีสาเหตุ เมื่ออินทรีย์ถูกกระตุ้นจะเกิดการตอบสนอง การตอบสนองหรือพฤติกรรมจะเกิดขึ้นเมื่อมีสิ่งเร้า” ดังนั้น กลุ่มพฤติกรรมนิยมจึงศึกษาเฉพาะพฤติกรรมที่สังเกตได้ โดยมุ่งเน้นความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งเร้า (Stimulus) และการตอบสนอง (Response) เท่านั้น

สาระสำคัญของแนวทัศนะกลุ่มพฤติกรรมนิยมสามารถสรุปได้ดังนี้

1. การวางเงื่อนไข (Conditioning) เป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม ดังเช่นการทดลองของ Pavlov และ Skinner ที่เชื่อว่าสามารถใช้วิธีการฝึกฝนอบรมที่เหมาะสมเพื่อปรับพฤติกรรมของเด็กให้เป็นไปตามที่เราต้องการ โดยการวางเงื่อนไขให้เด็กเกิดพฤติกรรมจากการเรียนรู้ มากกว่าการตอบสนองต่อสัญชาตญาณหรือคุณสมบัติที่ติดตัวมาแต่กำเนิด

2. พฤติกรรมส่วนใหญ่ของมนุษย์เกิดจากการเรียนรู้มากกว่าที่จะเกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ

3. การเรียนรู้ของมนุษย์และสัตว์ไม่ได้แตกต่างกันมากนัก การทดลองกับสัตว์จึงง่ายกว่าการทดลองกับมนุษย์ และเราสามารถเรียนรู้พฤติกรรมของมนุษย์ได้มากมายจากการศึกษาสัตว์

การเปรียบเทียบระหว่างกลุ่ม Structuralism และ Functionalism พบว่า ทั้งสองกลุ่มเน้นการศึกษาจิตที่รู้สำนึก โดยเป็นการสำรวจจากภายในของสิ่งมีชีวิตออกมาภายนอก ในขณะที่กลุ่ม Behaviorism เน้นการศึกษาพฤติกรรมที่สามารถสังเกตได้ เป็นการสำรวจจากภายนอกเพื่อทำความเข้าใจภายใน นอกจากนี้ สองกลุ่มแรกใช้วิธีการสังเกตตนเอง (Introspection Method) ซึ่งเป็นวิธีเชิงอัตนัย ส่วนกลุ่ม Behaviorism ใช้วิธีการทางวิทยาศาสตร์ (Scientific Method) ที่เป็นเชิงปรนัย และมุ่งเน้นการปรับปรุงเนื้อหาสำคัญของจิตวิทยาให้มีมาตรฐานเดียวกับวิทยาศาสตร์แขนงอื่นๆ โดยนิยามว่า “จิตวิทยาคือศาสตร์ที่ว่าด้วยพฤติกรรม (Psychology as a Science of Behavior)”

แนวคิดของนักจิตวิทยากลุ่มนี้มักถูกวิจารณ์ว่า พยายามทำให้มนุษย์ดูเหมือนเครื่องจักร (…man is a machine-like organism) และไม่คำนึงถึงความแตกต่างระหว่างบุคคล อย่างไรก็ตาม แนวคิดของกลุ่มนี้ยังถือว่ามีประโยชน์และมีคุณค่าอย่างมากต่อวงการจิตวิทยาและการศึกษา.

 สรุปแนวความคิดของกลุ่มพฤติกรรมนิยม

1. วิธีการศึกษาของกลุ่มนี้ใช้การค้นคว้า พิสูจน์ สังเกต และทดลองพฤติกรรมด้วยวิธีวิทยาศาสตร์ ทำให้ได้ข้อมูลที่น่าเชื่อถือในการอธิบาย พยากรณ์ และควบคุมพฤติกรรมมนุษย์ได้อย่างมีประสิทธิภาพมากกว่าสองทฤษฎีแรก เช่น การปลูกฝังลักษณะนิสัยและเจตคติแก่เด็กโดยการวางเงื่อนไข หรือการปรับปรุงและควบคุมพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์ด้วยการให้รางวัลและการลงโทษ

2. แนวคิดของกลุ่มนี้มีคุณค่าอย่างยิ่งต่อวงการจิตวิทยา การศึกษา และการบำบัดรักษาผู้ที่มีจิตผิดปกติ พฤติกรรมก้าวร้าว ปัญหาทางเพศ และผู้ติดยาเสพติด

3. แนวคิดของกลุ่มนี้มุ่งเน้นการศึกษาพฤติกรรมที่สามารถวัดได้ ไม่ใช่การศึกษาทางจิตวิญญาณ จึงทำให้วิชาจิตวิทยาไม่แตกต่างจากวิทยาศาสตร์สาขาอื่น

4. แนวคิดของกลุ่มนี้ให้ความสำคัญกับสิ่งแวดล้อมว่ามีบทบาทต่อการกระทำของบุคคล การจัดสิ่งแวดล้อมในลักษณะต่าง ๆ สามารถสร้างพฤติกรรมที่นักจิตวิทยาต้องการได้ อย่างไรก็ตาม แนวคิดของพฤติกรรมนิยมได้รับการวิพากษ์จากนักจิตวิทยากลุ่มอื่น เช่น กลุ่มปัญญานิยมที่ชี้ว่าพฤติกรรมที่ซับซ้อน เช่น การศึกษาเรื่องภาษา โครงสร้างของความคิด และความจำ ไม่อาจอธิบายได้ครอบคลุมด้วยทฤษฎีการเรียนรู้เชิงพฤติกรรมนิยมเพียงอย่างเดียว

อิทธิพลของแนวคิดพฤติกรรมนิยมต่อการศึกษา

ด้าน	อิทธิพลที่เกิดขึ้น
1. การจัดสภาพแวดล้อมการเรียนรู้แบบมีโครงสร้าง	ส่งเสริมให้ครูสร้างห้องเรียนที่มีระเบียบ กฎเกณฑ์ และความคาดหวังที่ชัดเจน เพื่อควบคุมพฤติกรรมและส่งเสริมการเรียนรู้
2. การใช้การเสริมแรง (Reinforcement)	ครูใช้รางวัล เช่น คำชม คะแนน หรือสิทธิพิเศษ เพื่อกระตุ้นพฤติกรรมที่ต้องการ และลดพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์ผ่านการลงโทษหรือการถอนรางวัล
3. การเน้นพฤติกรรมที่สังเกตได้	การเรียนรู้ถูกวัดจากพฤติกรรมที่สามารถเห็นและประเมินได้ เช่น การตอบคำถาม การทำแบบฝึกหัด มากกว่าการวัดความเข้าใจภายใน
4. การออกแบบบทเรียนแบบทีละขั้นตอน	ส่งผลให้เกิดการพัฒนาสื่อการเรียนรู้ที่มีลำดับชัดเจน เช่น โปรแกรมการสอนแบบกำกับตนเอง และการเรียนรู้แบบฝึกหัดซ้ำๆ
5. การประเมินผลแบบพฤติกรรม	ใช้แบบทดสอบที่วัดพฤติกรรมการตอบสนอง เช่น การเลือกคำตอบที่ถูกต้อง การทำกิจกรรมตามคำสั่ง เพื่อประเมินผลการเรียนรู้

        แนวคิดนี้ยังเป็นพื้นฐานของการพัฒนา การวิเคราะห์พฤติกรรมประยุกต์ (Applied Behavior Analysis) ซึ่งใช้ในการศึกษาพฤติกรรมเด็กพิเศษ และการปรับพฤติกรรมในบริบทการเรียนรู้ต่าง ๆ

การนำแนวคิดพฤติกรรมนิยมไปใช้ในการเรียนการสอน

แนวทางการนำไปใช้	รายละเอียด
1. การจัดสภาพแวดล้อมการเรียนรู้แบบมีโครงสร้าง	ครูสร้างห้องเรียนที่มีระเบียบ กฎเกณฑ์ และความคาดหวังที่ชัดเจน เพื่อควบคุมพฤติกรรมและส่งเสริมการเรียนรู้
2. การใช้การเสริมแรง (Reinforcement)	ใช้รางวัล เช่น คำชม คะแนน หรือสิทธิพิเศษ เพื่อกระตุ้นพฤติกรรมที่ต้องการ และลดพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์ผ่านการลงโทษหรือการถอนรางวัล
3. การเน้นพฤติกรรมที่สังเกตได้	การเรียนรู้ถูกวัดจากพฤติกรรมที่สามารถเห็นและประเมินได้ เช่น การตอบคำถาม การทำแบบฝึกหัด มากกว่าการวัดความเข้าใจภายใน
4. การออกแบบบทเรียนแบบทีละขั้นตอน	พัฒนาสื่อการเรียนรู้ที่มีลำดับชัดเจน เช่น โปรแกรมการสอนแบบกำกับตนเอง และการเรียนรู้แบบฝึกหัดซ้ำ ๆ
5. การประเมินผลแบบพฤติกรรม	ใช้แบบทดสอบที่วัดการตอบสนอง เช่น การเลือกคำตอบที่ถูกต้อง การทำกิจกรรมตามคำสั่ง เพื่อประเมินผลการเรียนรู้อย่างเป็นรูปธรรม

        แนวคิดนี้เหมาะกับการสอนที่ต้องการความชัดเจน มีเป้าหมายที่วัดผลได้ และสามารถปรับพฤติกรรมของผู้เรียนให้เหมาะสมกับบริบทของห้องเรียน